Op een schaal van 1 tot 10: hoe goed weten jouw medewerkers wat ze doen als ze ChatGPT of Copilot gebruiken?
Dat is misschien niet iets waar je graag bij stilstaat. Je hebt het al zo druk. Maar sinds 2 februari 2025 geldt de Europese AI-verordening. Artikel 4 stelt dat elke organisatie die AI gebruikt ervoor moet zorgen dat de mensen die ermee werken er verstandig mee omgaan [1]. Dat geldt voor alle AI-systemen, ook voor een eenvoudige chatbot of schrijfhulp. Het geldt ook voor mensen die namens jou met AI werken zonder bij je in dienst te zijn, zoals een externe dienstverlener.
Sinds 27 juli 2026 is de regel soepeler geformuleerd [3]. Je moet maatregelen nemen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid (AIG) ondersteunen.
Wat vraagt de toezichthouder dan concreet? De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) schreef er twee handreikingen over [1, 2]. Een certificaat is niet verplicht, net zo min als een meting per medewerker. De AP verwacht wel dat je vastlegt welke aanpak je kiest en hoe die vordert. Als er een incident zou gebeuren, dan kan een gebrek aan training of begeleiding meewegen.
Welke maatregelen voor AIG nodig zijn verschilt per bedrijf. Oftewel: je ontwerpt het zelf. Het vierstappenplan van de AP helpt daarbij [1]. Hieronder vertaal ik het naar een bedrijf van dertig medewerkers. Dit voorbeeld is verzonnen.
1. Breng in kaart welke AI er gebruikt wordt
Maak een lijst van alle AI-toepassingen in je bedrijf. Het AVG-verwerkingsregister is daarvoor een handig vertrekpunt [1]. Kijk ook naar wat medewerkers zelf gebruiken. Meet daarnaast waar je staat, bijvoorbeeld met een korte enquête [1].
Stel je een groothandel voor met dertig medewerkers. De directeur denkt dat niemand AI gebruikt. Uit de enquête blijkt dat de helft ChatGPT inzet voor offertes en mails aan klanten, soms met klantgegevens erin. Nu heb je een startpunt voor het verhogen van de AIG.
2. Stel meetbare doelen voor de AIG
Begin bij het grootste risico [1]. Hoe hoger het risico van een AI-toepassing, hoe meer prioriteit AIG moet krijgen. Leg vast wie waarvoor verantwoordelijk is en geef mensen een aanspreekpunt voor hun vragen. De AP stelt terecht dat een veilige werkcultuur belangrijk is om te leren van elkaars vragen en fouten.
Dat is makkelijker gezegd dan gedaan, zo weet ik uit ervaring. Als organisatieadviseur werk ik al 25 jaar aan samenwerking binnen organisaties. Sociale veiligheid is cruciaal om goed samen te werken, samen te leren en fouten op te lossen, maar dat ontstaat niet zomaar.
Veiligheid betekent dat je alles kunt zeggen en vragen in een team, zonder dat je belachelijk gemaakt wordt, buitengesloten of gestraft. In een veilige cultuur zijn er constructieve gesprekken, zoekt een team samen naar oplossingen en krijg je antwoord op je vraag, hulp bij je probleem, of complimenten voor je idee.
De leidinggevende zet daarbij de toon: Wat je als leidinggevende eenmaal bestraft, wordt voortaan verzwegen. Wat verzwegen wordt, blijft onopgelost. Wat onopgelost blijft, wordt een incident.
De AP raadt aan om AI-geletterdheid onder te brengen in bestaande programma’s, zoals bewustwording over cybersecurity [1]. Lees daarvoor ook het artikel over de vijf basisprincipes van het NCSC.
Terug naar de groothandel. De directeur schrikt van de inventarisatie, de medewerkers klagen over werkdruk en plakken de tekst van ChatGPT zo in de offertes aan klanten. De bezwaren of onderhandelingen met de klant plakken ze er ook weer, met namen, data, leveringen, prijzen.
De AIG moet omhoog, maar er is meer nodig. De directeur vraagt zich hardop af wie zijn werk niet aankan en dus AI nodig heeft. Dat maakt het hele onderwerp onveilig. Met alleen een basistraining AI komen ze er niet, hoewel die zeker nodig is. De HR-manager zoekt een externe adviseur die zowel directie als medewerkers kan begeleiden om de samenwerking sociaal veilig en transparant te maken.
Want als de baas hardop aan mensen twijfelt, durft niemand meer iets te zeggen of vragen en kunnen ze niet samen leren. Dat betekent dat de groothandel verdergaande AI-voordelen niet kan benutten en het is wachten op een incident.
3. Voer je AIG-aanpak uit
Houd AIG op de agenda van de directie en maak budget vrij [1]. Wees open over waar je AI gebruikt, binnen en buiten het bedrijf, zodat medewerkers kritisch kunnen meedenken. Zorg waar nodig voor training en begeleiding en monitor hoe AI wordt gebruikt. Houd je AIG-aanpak bij in een document. Voor een klein bedrijf kan dat één A4 zijn. Wijs ook iemand aan die het trekt, zodat het niet tussen wal en schip valt [1].
Na een AI-training en een pittige teamsessie over samen leren, komen ze bij de groothandel tot een A4 waarop staat:
- welke tools ze waarvoor gebruiken;
- welke gegevens ze nooit invoeren;
- bij wie ze terechtkunnen bij twijfel.
De directeur heeft zijn mening bijgesteld. De voordelen van een AI-tool als ChatGPT zijn overtuigend en dat helpt zijn mensen om offertes sneller af te krijgen. Iedereen kan zijn werk aan, maar het is wel drukker dan vroeger met alle onzekerheden in de wereld. Daarom moeten ze elkaar meer helpen, meer vragen stellen en dus samen blijven zoeken naar oplossingen, waaronder AI.
4. Evalueer je AIG-aanpak.
Kijk regelmatig of je je doelen haalt, bijvoorbeeld met een jaarlijkse enquête [1]. AI verandert snel, dus dit is een doorlopend proces. Het slechte nieuws is dus: je bent nooit klaar. Maar het goede nieuws is dat je je bedrijf steeds toekomstbestendiger en weerbaarder maakt.
De groothandel heeft de smaak te pakken na een wat moeizame start. Het MT ziet wat er nog meer mogelijk is, los van eenvoudige inzet van ChatGPT. De IT-manager leidt een projectteam dat verdere AI-applicaties verkent.
De HR-manager is gerustgesteld: niemand voert nog gevoelige data in externe AI-tools. De AIG is sterk verbeterd. Er ontstaat steeds meer een cultuur van samenwerken en transparantie, gevoed door enthousiastelingen die in de kantine vertellen wat ze thuis al met AI doen. Niemand kijkt raar op van vragen en ideeën en collega’s helpen elkaar eerder dan vroeger.
De directeur doet zijn best om niet meer alles wat hij denkt door de gang te roepen. Hij blijft iemand die snel oordeelt en sterke meningen heeft, maar hij snapt dat er meerdere kanten zijn aan iedere kwestie. Mensen ervaren flinke werkdruk en de wereld is ook echt onzekerder. De groothandel heeft er last van, de leveringszekerheid is lager dan vroeger, er moeten snel oplossingen voor klanten worden gezocht. Ieder doet zijn best om te versnellen en AI helpt daarbij.
Lang verhaal kort: AIG is meer dan alleen een wettelijke verplichting. Als je het goed aanpakt, verbeter je ook de samenwerking en het samen leren binnen je bedrijf en dat komt de innovatie, weerbaarheid en resultaten ten goede!
En de zzp’er?
Werk je voor een opdrachtgever en gebruik je daarbij AI? Dan is de opdrachtgever verantwoordelijk voor jouw AI-gebruik [1]. Verwacht dus vragen van je opdrachtgevers. Het helpt als je kunt laten zien hoe jij met AI werkt:
- welke tools je gebruikt;
- wat je nooit invoert;
- hoe je de uitkomst controleert.
Het begint bij jezelf
Veel directeuren voelen de zorg dat medewerkers AI gebruiken zonder grip of kaders [2]. Herken je dat? Begin een kalm en open gesprek, waarbij je op voorhand zegt dat er geen sancties zijn. Vraag je team welke AI ze gebruiken, waarvoor, en waar ze aan twijfelen. Welke stap kun jij deze week zetten?
© Marcella Bremer, 2026
Dit artikel is geschreven door Marcella Bremer, met hulp van AI die mijn schrijfstijl kent uit mijn boeken. Ik redigeer en controleer alles zelf. Open zijn over AI-gebruik raden we onze klanten aan, dus doen we het zelf ook.
Wil je AI goed en veilig benutten in je bedrijf? Kijk eens naar ons Mens & AI Start programma en plan een kennismaking in.
Bronnen
[1] Autoriteit Persoonsgegevens, Aan de slag met AI-geletterdheid, februari 2025
[2] Autoriteit Persoonsgegevens, herder bouwen aan AI-geletterdheid, oktober 2025
[3] Europese Commissie, AI Literacy, Questions & Answers